Merhaba Dostlar,
Hepimizin ortak derdi olan o sinir bozucu şebeke parazitiyle (QRM) vedalaşma zamanı geldi. İstasyonumda yaptığım dinlemelerde, modern yaşamın bir hediyesi olan dijital cihazların, LED aydınlatmaların ve switch-mode güç kaynaklarının neden olduğu gürültüden uzun zamandır şikayetçiydim. Bilhassa düşük frekanslardaki antenden aldığım atmosferik parazitin yanında şebekeden gelen parazitte üzerine binince bihassa 40m’de ve 10m’de 9, 9+ ları bulan o vızıltı, uğultu ve cızırtılar keyfimi kaçırıyordu. Çözüm olarak, tüm istasyonumun enerjisini tek bir noktadan temizleyecek, kapsamlı bir şebeke filtresi yapmaya karar verdim.
Bu, sadece prize takılan basit filtrelerden çok daha fazlası. Gelin, projenin arkasındaki mantığı ve yapım aşamalarını tüm detaylarıyla inceleyelim.
Projenin Felsefesi: Neden Tek ve Kapsamlı Bir Filtre?
Piyasada çok sayıda hazır filtre var, ancak ben neden kendi sistemimi kurdum? Sebebi basit: Gürültü sadece dışarıdan, yani şebekeden gelmez. İstasyonumuzun içindeki cihazlar da (bilgisayar, monitör, güç kaynağı vb.) birbirleri için birer parazit kaynağıdır. Tek tek cihazları filtrelemek yerine, tüm ekipmanı tek bir filtrelenmiş hattan besleyerek hem dışarıdan gelen şebeke gürültüsünü hem de cihazların birbirine bulaştırdığı iç gürültüyü engellemiş oluyoruz. Bu, soruna kökten bir çözüm getiriyor.
Yaptığım araştırmalar sonucunda içime sinen bir proje buldum. GM3SEK – Ian White’ın tasarladığı şebeke filtresinde karar kıldım.
Clean Up Your Shack – 2019
Bu filtreyi özel yapan dizaynı yanında proje de kullanılması gereken kaliteli malzemeler.
Malzemeleri bilhassa Fair-Rite marka Ferritleri bulabilmek zor olduğu için, tüm malzemeleri tek bir kaynaktan Mouser.com’dan sipariş ederek arkadaşımın almanyadaki adresine talep ettim. Sağolsun oda Türkiye gelirken getirdi.
Malzeme Listesi:
Bu projede performansı doğrudan etkileyeceği için kaliteli bileşenleri kullanmak şart. Bihassa ferrit nüve ve toroidler tartışmalı bir konu. Piyasada deneyimlediğim kalitesi çok kötü ürünler var. İşte benim kullandığım ve tavsiye edilen malzemeler:
- Ana Filtre Modülü: Schaffner FN2030-16-06 (16A). Bu endüstriyel tip filtre, geniş bir frekans aralığında mükemmel bastırma performansı sunuyor.
- Common-Mode Ferrit Nüve: Fair-Rite 0431177081 (Tip 31 Malzeme). Bu büyük halka, şebekeden gelen ana gürültü dalgasını boğmak için kritik öneme sahip.
- Differential-Mode Ferrit Nüveler: 2 adet Fair-Rite 2643167851 (Tip 43 Malzeme). Bunlar ise özellikle dijital cihazların ürettiği yüksek frekanslı parazitleri hedef alıyor.
- Proje Kutusu: Kesinlikle Plastik! Metal kutular, ferrit nüvelerin manyetik alanını etkileyerek performansını düşürebilir ve istenmeyen topraklama döngülerine yol açabilir. Bunun için kutuyu kendim tasarlayarak PLA filamentle 3D printerda bastım.
- Güç Kablosu: En az 3×2.5mm² kesitinde, kaliteli ve ısıya dayanıklı bir şebeke kablosu. Güvenlik için kablo kalitesinden ödün vermeyin.
- Diğerleri: Kaliteli bir fiş, ihtiyacım olan sayıda çıkışa sahip topraklı bir grup priz ve kabloları kutuya sabitlemek için 2 adet plastik kablo rakoru.
Adım Adım Montaj Süreci
- Planlama ve Yerleşim: İşe kutuyu delerek başlamadım. Önce tüm bileşenleri kutunun içine yerleştirerek en verimli kablo akışını planladım. Mantık şu şekilde: Giriş -> Filtre -> Büyük Ferrit ->Küçük Ferritler -> Çıkış. Bu planlama, hem daha düzenli bir montaj hem de maksimum performans sağlıyor.
- Giriş Kablosu ve Filtre Bağlantısı: Giriş şebeke kablosunun uçlarını, Schaffner filtrenin giriş terminallerine (L-Faz, N-Nötr, PE-Toprak) bağladım. Burada en kritik nokta, tüm toprak hatlarının filtrenin metal gövdesindeki ana toprak terminaline sağlam bir şekilde bağlanmasıdır. Bu, hem güvenlik hem de filtrenin performansı için hayatidir.
- Common-Mode Boğucu: Filtrenin çıkışını, dış kılıfı soyulmuş ve bir şarjlı tornavida yardımı ile sıkıca örgü haline getirilmiş 2.5 metre 3×2,5 kabloyu büyük halka ferrit nüvenin içinden 6 tur geçirerek sımsıkı sardım önce. Bu ilk ve en önemli aşama, filtreden sonra şebeke hattı üzerindeki ortak gürültüyü (common-mode) büyük ölçüde yok ediyor.
- Çıkış Hattı ve Differential-Mode Boğucular: Halka ferrite sıkıca sardığım kabloyu hemen direk sırt sırta japonla yapıştırdığım iki adet oval ferrit nüvenin etrafına 3 tur sardım. Bu işlem, filtreden ve Halka feritten geçmiş olan hatta, içerideki dijital cihazların oluşturabileceği yüksek frekanslı parazitlerin (differential-mode) tekrar hatta binmesini engelliyor.
- Son Montaj: Ferritlerden geçirdiğim çıkış kablosunu, çıkış rakorundan dışarı alıp grup prizime monte ettim. Artık tüm istasyon ekipmanım bu zırhlı hattan besleniyor.
Sonuç: Sessizlik ve Netlik
Projeyi tamamlayıp cihazlarımı çalıştırdığım an, farkı hemen hissettim. Bihassa 40m’de ve 10m’de S-metre’de gördüğüm 9, 9+ dip gürültü seviyesi (noise floor) Pre-Amp Açık olduğu halde 3-4’e düştü. Bence bu harika bir katkı. Eskiden gürültünün içinde kaybolan o en zayıf sinyalleri bile artık çok daha net bir şekilde duyabiliyorum. En önemlisi, evde başka bir elektronik alet çalıştığında duyduğum o rahatsız edici parazitler tamamen ortadan kalktı.
73 de TA2LE – Haluk
SONUÇ
